Door verpleegkundige Anette Kjær Seidler
“Mijn benen voelen loodzwaar ...”
Een zin die ik als privéverpleegkundige heel vaak heb gehoord!
Herken je het gevoel dat je benen, enkels of voeten in de loop van de dag zwaar, gespannen of gezwollen aanvoelen? Veel ouderen hebben last van wat we in de verpleegkunde declief oedeem noemen: een medische term voor vocht dat zich ophoopt in de laagst gelegen delen van het lichaam (meestal de benen).
Zware benen zijn niet alleen een ouderdomskwaaltje, maar vaak ook een teken dat je bloedsomloop wat hulp kan gebruiken om de zwaartekracht te trotseren – ongeacht je leeftijd.
Waarom houden je benen vocht vast?
We hebben waarschijnlijk allemaal weleens vocht in onze benen gehad, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap, na zittend of staand werk, tijdens lange reizen of op warme zomerdagen. Maar naarmate we ouder worden, verandert ons lichaam en kan de bloedsomloop wat meer moeite hebben om optimaal te functioneren. De drie meest voorkomende oorzaken van vocht in de benen zijn:
- Zwaartekracht: Het bloed moet helemaal vanuit je voeten terug naar je hart worden gepompt. Als je bloedsomloop wat trager is, zakt het vocht naar beneden.
- Minder sterke kleppen in de aderen: In onze aderen zitten kleine ‘klepjes’ die moeten voorkomen dat het bloed terugstroomt. Als die slijten, hoopt vocht zich op in de benen.
- Weinig beweging: Als we langere tijd stilzitten of stilstaan, kunnen de kuitspieren hun werk niet goed doen als ‘pomp’ die het bloed normaal gesproken omhoogstuwt.
Wat kun je doen tegen zware en gezwollen benen?
Met deze eenvoudige tips kun je zelf in het dagelijks leven iets doen om vocht in je benen te verminderen:
- Leg je benen omhoog: Leg je benen op een voetenbankje of kussen als je op de bank of in je fauteuil zit. Zorg dat je voeten iets hoger liggen dan je hart, zodat de zwaartekracht helpt om het vocht af te voeren.
- Blijf in beweging: Maak korte wandelingen of doe eenvoudige oefeningen terwijl je zit: beweeg je voeten op en neer en draai je enkels rond. Zo activeer je de kuitspierpomp.
- Draag steunkousen: Steunkousen (compressiekousen) geven een stevige, gelijkmatige druk rond de enkel en helpen de bloedsomloop om het vocht af te voeren.
- Vermijd strakke kleding: Zorg dat je sokken en broek niet strak om je enkels of kuiten zitten, want dat kan de bloedsomloop belemmeren.
Hoewel declief oedeem vaak onschuldig is en meestal wordt veroorzaakt doordat de bloedsomloop wat vermoeid is, raad ik altijd aan om contact op te nemen met je huisarts als:
- De zwelling maar in één been zit (zeker als het pijn doet of rood en warm is).
- Je plotseling merkt dat je benauwd wordt of je ongewoon moe voelt.
- De huid op je been zo strak staat dat die glanst of vocht afscheidt.
Zo help je de bloedsomloop in je benen
Bij declief oedeem zijn compressiekousen een van de meest effectieve hulpmiddelen. Het is wel belangrijk om het juiste type te kiezen: te weinig druk helpt niet, terwijl te veel druk oncomfortabel kan zijn of zelfs de bloedsomloop kan verstoren. Vraag daarom altijd professioneel advies voordat je compressiekousen kiest en gaat dragen.
Dus de volgende keer dat je met je benen omhoog op de bank zit terwijl de tv aanstaat, kun je gerust tegen jezelf (en de mensen om je heen) zeggen dat je niet alleen ontspant – je bent ook serieus bezig met medische preventie.
